Kvifor underlag avgjer om broderiet ser proft ut

Det du ikkje ser

Underlag — underlay på engelsk — er sting som blir sydde før det synlege broderiet, inne i same område. Når jobben er ferdig, ser du dei ikkje. Likevel er dei den einaste største grunnen til at eitt broderi ser profesjonelt ut og eit anna ser heimelaga ut.

Dette er den mest oversette delen av digitalisering hjå folk som lærer seg faget sjølv. Ein automatisk konvertering frå eit bilete legg gjerne inn ingen eller eit svært tynt underlag. Difor ser slike filer alltid litt "feil" ut, sjølv om du ikkje klarer å seie kvifor.

Dei tre oppgåvene

Underlaget gjer tre ting samtidig:

1. Det festar stoffet til stabilisatoren. Utan underlag ligg stoffet laust oppå avriv-stabilisatoren og flyttar seg medan toppstinga blir sydde. Resultatet er at konturane ikkje møtest, bokstavar blir skeive, og fargane går over kvarandre.

2. Det byggjer eit fundament å sy på. Toppstinga treng noko å ligge på. Legg du satin rett på ei t-skjorte, søkk trådane ned i strikken og forsvinn halvvegs. Legg du dei på eit underlag, ligg dei oppå og glinsar.

3. Det held nede loet. På frotté, fleece, piqué og strikk stikk fibrar opp gjennom broderiet. Eit tett nok underlag legg loet ned og held det der. Dette er òg grunnen til at du bruker toppfilm (vassoppløyseleg) på slike materiale — dei to jobbar saman.

Kva som skjer utan underlag

Du kjenner symptoma frå jobbar som ikkje blir bra:

• Broderiet søkk ned i stoffet og ser matt ut.
• Konturar og fyll møtest ikkje — det ligg ei tynn stripe stoff mellom satinen og fyllet.
• Bokstavar blir ujamne i høgd, sjølv om fila er perfekt.
• Loet frå frotté eller fleece stikk opp gjennom fargen.
• Broderiet flyttar seg i høve til den plasseringa du merkte av.
• Kanten på fyllet blir bølgjete i staden for rett.

Det er freistande å møte alt dette med å auke tettleiken. Det gjer vondt verre: du får meir tråd, meir nålestikk, meir dregning i stoffet, stivare plagg, og framleis eit ustabilt fundament.

Kva underlag kostar

Underlag kostar sting, men mindre enn folk trur:

• Center run i ein satinkolonne: om lag 5–8 prosent av stinga i det området.
• Edge run: 8–12 prosent.
• Zigzag: 12–20 prosent.
• Tatami-underlag i eit fyll: 15–25 prosent.

Eit typisk brystlogo med skikkeleg underlag ligg kanskje på 9 000 sting mot 7 800 utan. Det er om lag ni sekund ekstra maskintid. Til gjengjeld slepp du å kaste plagget.

Eit poeng som er verdt pengar: med godt underlag kan du senke tettleiken i toppstinga. Eit fyll som treng 0,38 mm for å dekke på eit ustabilt underlag, dekkjer fint på 0,45 mm når underlaget er rett. Netto kan skikkeleg underlag gi færre sting totalt, mjukare plagg og betre resultat.

Inntrekk frå kanten

Dette er ein detalj som skil folk som kan faget frå dei som gjettar. Underlaget skal aldri gå heilt ut til kanten av objektet. Det skal trekkjast inn 0,2–0,3 mm.

Grunnen: går underlaget heilt ut, stikk det fram under toppstinga der stoffet trekkjer seg saman, og du ser ein skitten skugge langs kanten. Trekt inn 0,2–0,3 mm ligg det gøymt under, og satinkanten blir rein og skarp.

Dei fleste program har dette som ein standardverdi. Sjekk at han står på 0,2–0,3 mm og ikkje på 0.

Underlag og materiale heng saman

Dei to sentrale spørsmåla er:

• Kor mykje strekk har materialet? Meir strekk krev meir underlag, og gjerne underlag i to retningar.
• Kor mykje lo har det? Meir lo krev tettare underlag, ofte kombinert med toppfilm.

Eit stabilt materiale som bomullstwill eller lerret klarer seg med lett underlag. Ein strikka piqué-polo treng meir. Fleece og frotté treng mest av alt.

Underlag er ikkje det same som stabilisator

Eit vanleg mistak: å blande saman underlag (sting) og stabilisator (materiale). Dei to gjer ulike ting og erstattar ikkje kvarandre.

• Stabilisator er eit materiale — avriv, klipp-vekk, vassoppløyseleg, toppfilm — som du legg under eller over stoffet i ramma. Han gir stoffet stivleik og hindrar at det strekkjer seg.
• Underlag er sting inne i sjølve designet som knyter stoffet til stabilisatoren og byggjer eit fundament.

Du treng begge. Perfekt underlag på for tynn stabilisator gir framleis dregning. Perfekt stabilisator utan underlag gir framleis eit broderi som søkk ned i stoffet.

Slik testar du om underlaget ditt fungerer

Sy ut designet på same stoff som jobben skal på. Så gjer du dette:

1. Sjå på kantane i skarpt sidelys. Er dei skarpe eller ser du stoff mellom fyll og satin?
2. Kjenn på broderiet. Er det stivt som papp, har du for mykje tråd, ikkje for lite underlag.
3. Strekk plagget forsiktig rundt broderiet. Sprekk det opp? Då mangla det underlag i den retninga.
4. Riv av stabilisatoren og sjå kva som skjer. Eit godt bygd broderi held forma; eit dårleg bygd kollapsar litt.
5. Vask éin gong på 40 grader. Dette er den ærlege testen. Mange broderi som såg fine ut, blir bølgjete etter første vask fordi stoffet trekkjer seg og broderiet ikkje følgjer med.