Nålebrot: årsaker og rett nålemontering

Nålebrot er alltid eit symptom

Ei nål brekk ikkje av alderdom. Ho brekk fordi ho blir bøygd, fordi ho treffer noko hardt, eller fordi ho sit feil. Kvart nålebrot er difor ei melding om at noko anna er gale, og du skal aldri berre setje i ei ny nål og køyre vidare utan å ha funne ut kvifor.

Dei sju årsakene, i rekkjefølgje etter kor vanlege dei er:

1. Nåla var alt bøygd. Ei bøygd nål treffer nåleplatehòlet på kanten og brekk. Ho blir bøygd av tjukke sømmar, av knappar, av glidelås, eller av at du dreg i materialet medan nåla står nede.

2. Nåla er ikkje pressa heilt opp i nålestonga. Sit ho ein halv millimeter for lågt, treffer ho nåleplata eller griparen. Dette er den vanlegaste monteringsfeilen.

3. Feil orientering. DBxK5 har rundt skaft. Det finst ingen flat side som tvingar rett stilling, slik det gjer på ei husholdningsnål. Du må orientere ho sjølv: den lange rilla mot venstre, skoro og den skarpe sida mot høgre. Følg alltid merket eller pila på nålestonga, for oppsettet kan variere. Er nåla vridd 30 grader, treffer ikkje gripertuppen løkkja der ho skal, og du får både hoppa sting og brot.

4. For tjukt eller for hardt materiale. Fleire lag denim, sømkryss på ei jakke, kraftig canvas eller ein tjukk cap-søm. Nåla bøyer seg og brekk.

5. Slitt nåleplate. Har stinghòlet fått ein oval, utslegen kant etter mange nålebrot, blir nåla styrt feil.

6. Feil nåletype for materialet. Skarp spiss i strikk gjer at nåla skjer i staden for å skyve fibrane til sides, materialet blir dregen ned, og nåla brekk.

7. Ramma treffer noko. Ei ramme som slår borti kanten på flatbordet, capsystemet eller ein kabel, gir eit rykk som bøyer nåla.

Materialgrenser

Ei einhovuds fleirnålsmaskin er laga for plagg, ikkje for presenning. Praktisk grense er om lag 4 til 5 mm samla tjukn under presserfoten. Kjem du over det, må du enten flytte plasseringa, dele opp materialet, eller la vere.

Spesielt utsett:

• Sømkryss der to sømmar møtest, til dømes i sida av ei skjorte. Flytt plasseringa 10 mm eller bruk ein søm-jamnar.
• Caps med tjukk framkant og stiv bukram. Bruk 75/11 eller 80/12, aldri 65/9, og sett farten til 700 til 800 sting per minutt.
• Skinn og skinnimitasjon. Bruk nål med skjerande spiss beregna for skinn, og set ned farten.

Rett nålebyte, steg for steg

Dette skal du kunne i søvne. Feil montering er årsak nummer to og tre på lista over.

1. Slå av hovudbrytaren. Alltid.
2. Køyr nålestangkassa til rett nål, eller flytt hovudet slik at du kjem til.
3. Løys nåleskruen med kvart til halvt omdreiing. Ikkje meir: skruen kan falle ut og forsvinne inni maskina.
4. Dra nåla rett ned og ut. Legg den gamle nåla i ein lukka boks med det same. Ei nål som ligg laust på bordet endar i golvet og deretter i ein fot.
5. Sjekk den nye nåla: rull ho på nåleplata og sjå etter glipe.
6. Før nåla opp i hòlet med den lange rilla mot venstre og skoro mot høgre, med mindre merket på nålestonga seier noko anna.
7. Press nåla heilt opp til ho stoppar mot toppen av hòlet. Hald trykket medan du strammar.
8. Stram nåleskruen. Fast, men ikkje bryt han. Ein liten skrutrekkjar gir passe moment av seg sjølv.
9. Kontroller: dreie hovudakselen sakte for hand eller bruk jog-funksjonen, og sjå at nåla går ned midt i stinghòlet, ikkje bort i kanten.
10. Sy 100 sting på restmateriale.

Nålestorleik og tråd

Standard er 75/11 med 40 wt polyester eller rayon. Det dekkjer 80 prosent av alt du gjer.

• 65/9: fine detaljar, liten tekst under 5 mm, tynne stoff. Bruk 60 wt tråd og sett ned farten.
• 70/10: mellomting, fin tekst i vanleg tråd.
• 75/11: standard, all vanleg bruk.
• 80/12: tjukke stoff, caps, denim, metallisk tråd, frotté.

Regel: går du opp i trådtjukn, må du opp i nålestorleik. Metallisk tråd vil ha 80/12 og gjerne ei nål med større, polert nålauge.

Skift nål før du treng det

Ei nål held 4 til 8 timar effektiv sying. På ei tolv- eller femtennålsmaskin er det freistande å berre skifte den nåla som brekk, men slitasjen kjem gradvis og gir trådbrot lenge før brotet. Enkel rutine: skift alle nålene som har vore i bruk ved kvar større jobb, eller sett ein fast dag i månaden. Ei DBxK5-nål kostar under ti kroner. Ein øydelagd firmajakke kostar meir.

Etter eit nålebrot: alltid desse fem

Eit nålebrot legg igjen spor. Køyrer du vidare med ein gong, får du trådbrot i timevis etterpå.

1. Finn alle bitane. Ei brukken nål blir gjerne til to eller tre delar. Spissen kan ligge under nåleplata, i griparbana, eller ha blitt sydd inn i plagget. Finn du ikkje alle bitane, ta av nåleplata og leit. Ein nålespiss i eit barneplagg er eit reklamasjonstilfelle og ei tryggingssak.

2. Kontroller nåleplatehòlet. Kjenn rundt kanten med negla. Har hòlet fått ein hake eller ein oval utsleging, må plata skiftast. Ein burr her gir trådbrot på alle nåler.

3. Kontroller gripertuppen. Nåla treffer griparen når ho er bøygd. Kjenn langs tuppen. Eit hakk her betyr fagperson.

4. Kontroller presserfoten. Har foten fått eit slag, kan han stå skeivt eller for lågt.

5. Kontroller materialet og oppspenninga. Ofte har materialet fått ein rift eller har flytta seg i ramma. Spenn opp på nytt før du held fram.

Nålestonga og nålestangkassa

Om ei enkelt nålestong står lågare enn nabostengene, får du nålebrot og hoppa sting berre på den nåla. Du ser det ved å køyre nålestangkassa slik at du ser fleire nåler ved sida av kvarandre og samanlikne spissane mot nåleplata. Dette er ikkje ein brukarjustering. Nålestongdjupn på ei enkelt stong og posisjonen til nålestangkassa er fagpersonarbeid. Sjå modul 4.5.

Fart

Maks er 1200 sting per minutt. Praktisk arbeidsfart for å unngå nålebrot:

• Flate plagg, normal tettleik: 900 til 1100
• Tett fyll og store designflater: 800
• Caps: 700 til 800
• Skinn, metallisk tråd, tunge sømmar: 500 til 700