Satin: kolonna som ber broderiet

Kva satin er

Satin — òg kalla kolonnesting eller sikksakk — er sting som går fram og tilbake tvers over eit smalt område. Nåla stikk ned på den eine sida, over til den andre, ned der, tilbake igjen. Trådane ligg parallelt og tett inntil kvarandre, og fordi trådlengda mellom to nålestikk er stor, ligg heile trådlengda oppå stoffet og reflekterer lys. Det er difor satin glinsar. Det er den blanke, oppheva kvaliteten alle forbind med profesjonelt broderi.

Satin er stingtypen du bruker til:

• All tekst under om lag 25 mm bokstavhøgd.
• Kantar og rammer rundt eit motiv.
• Smale element: greiner, streker, understrekingar, bokstavar i eit ordmerke.
• Alt der du vil ha glans og ei skarp kant.

Grensene: om lag 1 til 12 mm

Nedre grense: om lag 1 mm. Blir kolonna smalare enn det, klarar ikkje nåla å skilje dei to sidene. Stinga hopar seg opp i same hol, du perforerer stoffet, og resultatet blir ein hard, oppheva rygg som lett riv seg. Under 0,8 mm bør du heller bruke ein trippel running (bean stitch) eller droppe elementet heilt.

Øvre grense: om lag 12 mm. Over dette blir dei einskilde trådlengdene så lange at broderiet blir laust. Ei tråd som ligg 14 mm fritt over stoffet har ingenting som held ho nede på midten. Den hektar seg fast i ein glidelås, ein knapp, ein finger, eit borrelås — og då dreg ho seg opp i ei løkke som ikkje går tilbake. Plagget er øydelagt.

Dette er ikkje ei teoretisk grense. Ei brei satin på ei jakkerygg som kunden bruker dagleg, held sjeldan meir enn nokre veker.

Kva du gjer når kolonna blir for brei

Du har tre gode alternativ:

1. Byt til fill/tatami. Over 10–12 mm er tatami rett stingtype uansett. Du mistar glansen, men får eit slitesterkt og stabilt område.
2. Del kolonna i to eller tre parallelle satinar. To satinar på 7 mm ved sida av kvarandre ser nesten ut som ein på 14 mm, men kvar trådlengd er trygg. Legg skiljet der auget ikkje ser det.
3. Bruk split satin / delt satin, der programvara sjølv legg inn eit brotpunkt midt i kolonna. Wilcom og Hatch har dette som ein funksjon.

Eit fjerde alternativ som ofte er best i praksis: gjer designet mindre. Ein logo som gir 14 mm satin på 90 mm breidde, gir 11 mm på 70 mm breidde.

Tettleik i satin

Tettleik i satin blir målt som avstanden mellom to sting på same side av kolonna. Typiske verdiar:

• 0,35–0,40 mm for vanleg satin på t-skjorte, poloskjorte, bomullstwill.
• 0,40–0,45 mm når du bruker tjukk tråd eller broderer på tett, hardt materiale.
• 0,30–0,35 mm for veldig små bokstavar der du treng at kanten blir tett nok til å lesast.
• 0,45–0,50 mm på strekkbare og lette materiale der for mykje tråd gjer plagget stivt.

Jo lågare tal, jo tettare sting og jo fleire sting. Går du frå 0,45 til 0,35 mm, aukar stingtalet i det området med om lag 29 prosent — og dermed tida og prisen.

Eit vanleg nybegynnargrep er å auke tettleiken når resultatet ser dårleg ut. Det er nesten alltid feil medisin. Dårleg dekking kjem oftast av manglande underlag eller feil pull compensation, ikkje av for lite tråd. Meir tråd på eit ustabilt underlag gir berre eit stivare, dyrare og like dårleg broderi.

Stinglengd og turtal

Ein brei satin gir lange sting. Lange sting krev at ramma flyttar seg langt mellom kvart nålestikk, og det tek tid. Difor senkar maskina automatisk turtalet på brei satin. På Sewtech-maskinene ser du dette tydeleg: eit fyllområde med 4 mm sting kan gå på 1000–1200 sting per minutt, medan ein satin på 9–10 mm ofte legg seg på 600–750.

Dette er viktig når du reknar pris. Eit design med mykje brei satin brukar meir tid per sting enn eit design med mykje tatami, sjølv om stingtalet er likt. Vi kjem tilbake til dette i modul 3.7.

Retning og sekvens

Satinen si retning bestemmer korleis lyset treff. Du kan bruke dette medvite: bokstavar der alle stinga går same veg, ser flatare ut enn bokstavar der stingretninga følgjer forma. På ein O eller ein S skal stinga rotere med kurva, slik at glansen følgjer forma.

Sekvens tel òg: sy underlag og fyll først, satinkantar sist. Satinen skal ligge øvst og "lukke" kanten mot fyllet. Gjer du det motsett, ser du fyllet stikke ut over satinen.

Små bokstavar: den harde testen

Satin i liten skala er der ferdigheita di blir prøvd. Faste tal å halde seg til:

• Minste høgd på store bokstavar: 5 mm. Under det er det lotteri.
• Trygg høgd: 6 mm og oppover.
• Små bokstavar (x-høgd) under 4 mm blir sjeldan lesbare.
• Ved 5 mm høgd blir strekbreidda i ein vanleg sans serif rundt 1,0–1,2 mm — akkurat på nedre satingrense.
• Bruk enkelt underlag (center run) på små bokstavar, ikkje zigzag. Det er ikkje plass.
• Reduser pull compensation på små bokstavar, elles møtest sidene i midten og bokstaven blir ein klump.
• Skrifttypar med tynne serifar og store tjukk-tynn-kontrastar (Bodoni, Didot) fungerer dårleg i liten skala. Vel ein jamn sans serif.

Vil kunden ha ein nettadresse på 4 mm høgd under brystlogoen, er svaret nei. Det er ikkje utstyret som er problemet — det er at trådtjukkleiken og nåla har ein fysisk minsteskala.