Øvre trådspenning frå snelle til nål

Spenning er ei kjede, ikkje ein knott

Dei fleste trur trådspenning er éin ting: knotten på framsida av nålestonga. På ei fleirnåls broderimaskin som ST-1201 eller ST-1501 er overtrådspenninga i staden ei kjede av fire bremsar som verkar etter kvarandre:

1. Snelleholdaren og trådnettet — held snella roleg og hindrar at tråden ramlar av i sløyfer.
2. Forspenninga (den vesle skiva øvst i trådbanen) — held tråden stram nok til at hovudspenninga i det heile kan gripe. Typisk sett så laust at du berre kjenner ein antydning av motstand.
3. Hovudspenninga (den store, tallerkenforma knotten midt på panelet) — her skjer den verkelege reguleringa.
4. Sjekkfjøra og trådhaldaren — tek opp slakken kvar gong nålestonga går opp, og hindrar sløyfer under stingplata.

At dette er ei kjede har éin viktig konsekvens: er forspenninga for laus, hjelper det ikkje å skru på hovudspenninga. Tråden sklir berre gjennom den store skiva utan å bli klemt. Difor byrjar all feilsøking øvst, ikkje nedst.

Kva som faktisk skjer i skiva

Hovudspenninga er to metalltallerkenar som ei fjør pressar mot kvarandre. Tråden går imellom. Når du skrur knotten med klokka, pressar du hardare, og friksjonen aukar. Éin heil omdreiing på knotten er mykje — i praksis justerer du i kvart klikk, altså rundt ein åttandedel til ein fjerdedel av ei omdreiing om gongen.

To ting gjer at spenninga endrar seg utan at du har rørt knotten:

• Skitne skiver. Voks, farge og trådlo legg seg mellom tallerkenane. Ei skive som er full av lo gir ujamn, hakkete spenning som varierer frå sting til sting. Dra eit stykke tynn papp eller ei trådsnelle utan tråd gjennom skiva med knotten heilt open for å reinske.
• Trådtypen. Ein 40 wt polyestertråd, ein 40 wt rayon og ein metallictråd gir tre ulike spenningar med same knottinnstilling, fordi overflata og elastisiteten er ulik. Byter du frå polyester til metallic på nål 7, må nål 7 justerast — ikkje heile maskina.

Trådspenningsgauge — mål i gram

Ein elektronisk eller mekanisk trådspenningsgauge er det einaste verktøyet som gjer spenning til noko målbart. Du trer tråden gjennom gaugen og dreg med jamn fart, og les av kor mange gram som skal til.

For 40 wt polyester på fleirnåls einhovudsmaskin er 120–180 gram eit godt arbeidsområde på overtråden, med 150 gram som ein trygg startverdi. Under 100 gram får du sløyfer på baksida; over 200 gram byrjar du å dra stoffet saman og risikerer trådbrot. Måler du alle 12 eller 15 nålene og skriv ned verdiane, oppdagar du fort at ei enkelt nål ligg langt utanfor dei andre — og då veit du kvar problemet sit.

Slik set du opp alle nålene likt

Eit fast oppsett tek ti minutt og sparar deg for timar med feilsøking:

1. Tre opp alle nålene med same trådtype og same trådnummer.
2. Sett forspenninga så laus at tråden akkurat ikkje heng slakk.
3. Skru hovudspenninga heilt ut (mot klokka) på nål 1, og deretter inn til gaugen viser 150 gram.
4. Tel klikk frå heilt ope, og bruk same tal klikk som utgangspunkt på dei andre nålene.
5. Kontrollmål kvar nål. Nåler som ikkje kjem i nærleiken av dei andre ved same klikktal har som regel skiten skive eller ei trøytt fjør.
6. Noter verdiane i loggboka for maskina, saman med dato og trådmerke.

Dette er utgangspunktet, ikkje fasiten. Fasiten er alltid det du ser på baksida av eit prøvesting — og det tek vi i leksjonen om 1/3-regelen.